Przedstawiamy Osoby nagrane przez zespół Historii Mówionej Ośrodka KARTA w polskiej części międzynarodowego projektu pod nazwą International Slave and Forced Labourers Documentation Project. Projekt ten, finansowany przez berlińską Fundację „Pamięć, Odpowiedzialność i Przyszłość“ i prowadzony merytorycznie przez Instytut Historii i Biografii Uniwersytetu w Hagen (pod kierunkiem prof. Aleksandra von Plato), dokumentuje losy więźniów niemieckich obozów koncentracyjnych i robotników przymusowych, ukazuje różne formy pracy przymusowej i niewolniczej na rzecz III Rzeszy. W okresie od maja 2005 do kwietnia 2006 nagraliśmy ponad 60 relacji (w tym 15 na wideo) kobiet i mężczyzn z całej Polski.
Nagrywaliśmy osoby w różny sposób represjonowane przez nazistowskie Niemcy – więźniów obozów koncentracyjnych na terenie dzisiejszych Niemiec, Austrii i Polski, więźniów obozów pracy i obozów przejściowych, osoby, które przeszły przez niemieckie areszty i więzienia, sądzonych w nazistowskich procesach, zamkniętych w gettach, ludzi deportowanych do Niemiec i zmuszonych do pracy w przemyśle i w rolnictwie na rzecz III Rzeszy, a także tych, którzy pracą przymusową objęci byli na swoim terenie.
Zebrany i opracowany przez nas w ramach Projektu materiał źródłowy to niezwykły zbiór XX-wiecznych biografii, naznaczonych przez doświadczenie II wojny, nazizmu i komunizmu. Przede wszystkim jednak cały ten zbiór ocala pamięć odchodzących już generacji, których historia życia jest zarazem historią XX wieku.
Dzięki wsparciu finansowemu Komisji Europejskiej mogliśmy rozszerzyć projekt o dodatkowe nagrania i archiwalia, a przede wszystkim – stworzyć profesjonalny zbiór archiwalny zebranych materiałów. Na bazie tego zbioru przygotowaliśmy niniejszą prezentację internetową.
Zbiór ten jest bardzo bogaty, wielowątkowy i zróżnicowany, w internecie przedstawiamy tylko skromny wybór z pozyskanych relacji biograficznych, często wielogodzinnych. Cały ten zbiór dostępny jest w Archiwum Historii Mówionej w Domu Spotkań z Historią w Warszawie.
Struktura prezentacji zatytułowanej Losy więźniów obozów i robotników przymusowych w III Rzeszy jest następująca: ze strony głównej przechodzimy do działu „Osoby”, gdzie zamieszczona jest lista osób nagranych w ramach Projektu. Użytkownik może wybrać osobę z listy, może podzielić listę na więźniów obozów i robotników przymusowych, może znaleźć osobę poprzez wyszukiwarkę w menu. Każda osoba nagrana w Projekcie ma swoją oddzielną stronę, na której prezentujemy jej biogram, aktualny portret, wybór z relacji ukazujący najbardziej wyraziste epizody z jej życia (ze szczególnym uwzględnieniem okresu wojennego) oraz wybór materiałów dopełniających relację (zdjęcia archiwalne i współczesne, dokumenty, listy itp.). Fragmenty relacji prezentowane są w wersji tekstowej, a wybrane — w oryginalnej wersji dźwiękowej lub filmowej.
Do materiałów zawartych w całej prezentacji trafić można także wybierając z menu opcje „tematy”. Każdy fragment wybranej relacji skategoryzowany jest według listy tematów (rodzaj indeksu rzeczowego) umieszczonej na stronie. Inna możliwość to wyszukiwanie poprzez miejsce, gdzie dane osoba była represjonowana oraz czas, którego dotyczy dana relacja.
Na końcu prezentujemy galerię zdjęć archiwalnych związanych z tematem pracy niewolniczej i przymusowej.
Serdecznie dziękujemy tym wszystkim, którzy nam zaufali i zgodzili się opowiedzieć nam dramatyczną historię swojego życia. Dziękujemy Fundacji „Pamięć, Odpowiedzialność i Przyszłość“, która powołała do życia ten projekt i Komisji Europejskiej, która sfinansowała prace nad zarchiwizowaniem całego zbioru i przygotowaniem niniejszej prezentacji. W jej dopełnieniu pomogła nam dotacja FIO - Fundusz Inicjatyw Obywatelskich.
